Chọn tạp chí cùng đối tác: khi hai bên nhắm hai đích khác nhau

Bài đã viết xong phần lớn, rồi đến câu hỏi gửi đâu — và đây là lúc một hợp tác đang suôn sẻ có thể mắc vài tuần.

Nguyên nhân thường không phải ai đúng ai sai về chuyên môn. Hai người đang chịu hai hệ thống đánh giá khác nhau, và mỗi hệ thống thưởng cho một lựa chọn khác.

Vì sao hai bên muốn hai đích khác nhau

Cơ sở ở Việt Nam thường tính thành tích theo danh mục cụ thể, và việc xét học hàm, xét thưởng, hay tính điểm đề tài phụ thuộc bài nằm trong danh mục nào. Nghĩa là với người Việt Nam, một tạp chí ngoài danh mục — dù uy tín trong chuyên ngành — có thể không được tính.

Đối tác nước ngoài thường được đánh giá theo cách khác: tạp chí nào là nơi cộng đồng chuyên ngành của họ đọc, và bài có được trích dẫn không. Với họ, tạp chí hẹp và chuyên sâu có thể giá trị hơn một tạp chí tổng hợp thứ hạng cao.

Hiểu điều này đổi cách bàn: không phải thuyết phục bên kia rằng tạp chí của mình tốt hơn, mà nói rõ lựa chọn nào ảnh hưởng tới mình thế nào.

Nên nói thẳng điều gì

Câu có tác dụng nhất, nói sớm: "Với cơ sở của tôi, bài này chỉ được tính nếu gửi ở nhóm tạp chí sau" — kèm danh sách cụ thể.

Phần lớn đối tác nước ngoài không biết hệ thống đánh giá ở Việt Nam vận hành thế nào, và khi biết thì họ thường điều chỉnh. Điều họ không xử lý được là một sự phản đối không giải thích.

Ngược lại, nếu đối tác nói rằng tạp chí bạn đề xuất không phải nơi cộng đồng của họ đọc, đó cũng là lý do thật — bài nằm sai chỗ thì ít người trong ngành thấy.

Bốn yếu tố nên cân, theo thứ tự

Phạm vi của tạp chí có khớp bài không. Đây là yếu tố quyết định khả năng được nhận và nó đứng trước mọi cân nhắc về thứ hạng. Bài tốt gửi sai chỗ bị từ chối ở bước đầu, mất vài tháng.

Ai là người đọc tạp chí đó. Mục đích công bố là để người làm cùng hướng đọc được.

Bài có được tính ở cả hai cơ sở không. Nếu có tạp chí thoả cả hai, chọn nó và bàn xong sớm.

Thời gian phản biện và tỉ lệ nhận. Với nghiên cứu sinh hoặc người đang cần bài cho một mốc cụ thể, yếu tố này quan trọng hơn nhiều người nghĩ.

Khi không có lựa chọn thoả cả hai

Ba cách xử, đều dùng được:

Chọn theo người đóng góp chính của bài này, và ghi lại thoả thuận cho bài sau. Trong một hợp tác dài, việc lần lượt theo nhu cầu của mỗi bên hợp lý hơn là tìm phương án trung dung không tốt cho ai.

Tách thành hai bài khác nhau nếu nghiên cứu thật sự có hai phần độc lập nhắm hai nhóm người đọc. Nhưng chỉ làm khi hai phần đứng riêng được — chia một nghiên cứu thành hai bài mỏng là việc cả hai bên sẽ tiếc.

Gửi theo đích của bên kia, kèm điều chỉnh khác — chẳng hạn đổi thứ tự tác giả, hoặc bạn làm tác giả liên hệ cho bài sau.

Điều nên tránh: nhượng bộ mà không nói, rồi mang sự không hài lòng đó sang các quyết định sau. Đó là cách một hợp tác nguội đi mà không ai biết vì sao.

Phí công bố: bàn trước khi chọn, không sau

Nhiều tạp chí truy cập mở thu phí ở mức đáng kể. Bên nào trả cần được thống nhất trước khi quyết định gửi, vì nó ảnh hưởng tới chính lựa chọn.

Ba điều cần biết: đề tài có dòng ngân sách cho phí này không; cơ sở của đối tác có thoả thuận miễn giảm với nhà xuất bản không; và tạp chí có chính sách miễn giảm cho tác giả từ một số nước không — nhiều nơi có, và việc xin thường do tác giả liên hệ làm.

Nếu không có nguồn, điều đó thu hẹp danh sách tạp chí — và biết trước thì không mất thời gian bàn về những nơi không thể gửi.

Việc nên làm trước khi bắt đầu viết

Thống nhất hai tới ba tạp chí theo thứ tự ưu tiên, ngay khi có kết quả sơ bộ.

Lợi ích không chỉ là tránh tranh luận muộn: cách viết bài phụ thuộc tạp chí — độ dài, cấu trúc, mức chi tiết của phần phương pháp, cách trình bày hình. Viết trước rồi chọn sau nghĩa là phải viết lại.

Và thống nhất luôn: nếu bị từ chối ở lựa chọn thứ nhất, gửi tiếp ở đâu. Quyết định này rất khó bàn ngay sau khi nhận thư từ chối, khi cả hai bên đang thất vọng.