Trong một hợp tác quốc tế, phần lớn công việc hằng ngày ở phía Việt Nam thường do nghiên cứu sinh và cán bộ trẻ làm: thu dữ liệu, chạy thí nghiệm, xử lý mẫu.
Nhưng khi bài báo ra, khi có chuyến đi hội nghị, khi có cơ hội tiếp theo — phần đó không phải lúc nào cũng tới với họ.
Bài này viết cho chính những người ở vị trí đó.
Vì sao dễ bị giới hạn ở vai người thực hiện
Bốn nguyên nhân, và ba cái đầu xử lý được:
Không có mặt ở nơi ra quyết định. Các cuộc họp giữa hai bên thường chỉ có hai người đứng đầu, nên bên kia không biết bạn tồn tại.
Phần việc được giao ở dạng nhiệm vụ, không ở dạng một phần nghiên cứu. "Chạy mẫu này" khác với "phụ trách phần phân tích này" — và khác biệt đó quyết định bạn có gì để đứng tên.
Không nói. Trong các cuộc họp có mặt, im lặng làm bên kia không biết bạn nghĩ gì và làm được gì.
Không ai nghĩ tới việc phát triển bạn. Bên kia cho rằng thầy cô bạn lo; thầy cô bạn cho rằng việc tiếp xúc quốc tế tự nó đã là phát triển.
Những gì nên chủ động đề nghị
Năm việc, và tất cả đều là đề nghị hợp lý:
Xin được hiểu toàn bộ nghiên cứu, không chỉ phần của mình. Đề nghị với người hướng dẫn: "Em muốn nắm cả thiết kế để làm phần của em cho đúng." Đây là lý do chính đáng và nó cũng đúng — người chỉ biết phần mình không xử lý được tình huống bất thường.
Xin một phần có ranh giới rõ để phụ trách. Một phân tích, một câu hỏi phụ, một phần phương pháp — thứ bạn làm chủ và có thể đứng tên đầu.
Cách đề nghị: nêu cụ thể phần nào và vì sao bạn làm được, thay vì xin chung chung.
Xin được dự các cuộc họp chung, dù chỉ để nghe. Một câu với người hướng dẫn — "em dự để nắm tiến độ được không ạ" — thường được đồng ý.
Xin trình bày một phần, dù ngắn. Đây là kinh nghiệm không có cách nào khác để có.
Bàn về quyền đứng tên từ sớm — trước khi có bản thảo, không phải sau.
Phát biểu trong cuộc họp quốc tế
Đây là phần khó nhất và nó quyết định bên kia nhìn bạn thế nào.
Ba rào cản thật: tiếng Anh, thứ bậc, và cảm giác ý kiến của mình chưa đủ.
Bốn cách vào, từ dễ tới khó:
Báo cáo phần việc của mình. Chuẩn bị trước ba câu: đã làm gì, kết quả ra sao, đang vướng gì. Đây là phát biểu dễ nhất vì nội dung bạn nắm rõ nhất.
Đặt câu hỏi làm rõ. "Em muốn hỏi lại để chắc, ý là..." — câu này luôn hợp lệ và nó cho thấy bạn đang theo dõi.
Nêu một khó khăn kỹ thuật. Bạn là người ở gần công việc nhất, nên bạn biết những thứ người khác không biết — và đây là loại đóng góp được đánh giá cao.
Không đồng ý khi có cơ sở. "Em nghĩ cách này có thể gặp vấn đề ở chỗ..." Ở môi trường học thuật quốc tế, việc này được coi là đóng góp, không phải sự vô lễ.
Và một điều thực tế: không ai kỳ vọng tiếng Anh hoàn hảo. Một ý đúng nói bằng tiếng Anh có lỗi có giá trị hơn nhiều so với im lặng — và người nghe quen làm việc quốc tế đã quen với điều đó.
Chuẩn bị trước cuộc họp
Ba việc làm cho việc phát biểu dễ hơn nhiều:
Viết trước những gì mình định nói — vài gạch đầu dòng, bằng tiếng Anh. Có sẵn thì nói được.
Xin nội dung họp trước. Đề nghị này hợp lý và nó cho bạn thời gian chuẩn bị.
Sau họp, gửi một thư ngắn tóm tắt phần của mình và nêu bước tiếp theo. Đây là cách để bên kia nhớ tới bạn, và nó dễ hơn nhiều so với nói trong cuộc họp.
Xin thư giới thiệu
Đây là thứ có giá trị lâu dài nhất bạn lấy được từ một hợp tác quốc tế, và phần lớn người trẻ không xin.
Ba điều:
Xin khi dự án còn đang chạy hoặc vừa kết thúc, lúc họ còn nhớ chi tiết.
Gửi kèm bản nhắc — bạn đã làm phần nào, trong thời gian nào, kết quả ra sao. Người ở xa không nhớ chi tiết.
Nói rõ bạn định dùng thư cho việc gì — xin học tiếp, xin vị trí, xin học bổng.
Phần lớn đối tác quốc tế sẵn sàng viết, và một thư từ họ có trọng lượng thật trong các hồ sơ bạn nộp sau này.
Nếu phần đóng góp không được ghi nhận
Ba bước, theo thứ tự:
Nói với người hướng dẫn trước. Nêu cụ thể: mình đã làm phần nào, và mình nghĩ nên được ghi nhận thế nào. Đây là việc của người hướng dẫn xử lý với đối tác.
Nếu không được giải quyết, nêu bằng văn bản — một thư nhã nhặn, nêu sự việc cụ thể, không nêu cảm xúc.
Rút kinh nghiệm cho lần sau: bàn về quyền đứng tên trước khi bắt đầu, không sau khi đã làm xong.
Với người hướng dẫn
Nếu bạn là người dẫn dắt nhóm, ba việc quyết định người trẻ của bạn nhận được gì từ hợp tác:
Giới thiệu họ với đối tác bằng tên và bằng vai trò, không phải như "sinh viên của tôi".
Giao cho họ một phần có ranh giới rõ thay vì một chuỗi nhiệm vụ.
Bàn về quyền đứng tên với đối tác ngay từ đầu, và bảo vệ phần của người trẻ trong nhóm mình — họ không ở vị thế tự làm việc đó.
Vì sao người trẻ dễ bị giới hạn ở vai người thực hiện?
Không có mặt ở nơi ra quyết định, phần việc được giao ở dạng nhiệm vụ chứ không phải một phần nghiên cứu, và không nói trong các cuộc họp.
Nên chủ động đề nghị những gì?
Xin hiểu toàn bộ thiết kế nghiên cứu, xin một phần có ranh giới rõ để phụ trách, xin dự họp chung, xin trình bày một phần, và bàn quyền đứng tên từ sớm.
Cách phát biểu dễ nhất trong cuộc họp quốc tế?
Báo cáo phần việc của mình — chuẩn bị trước ba câu: đã làm gì, kết quả ra sao, đang vướng gì.
Thứ có giá trị lâu dài nhất từ hợp tác quốc tế là gì?
Thư giới thiệu từ đối tác — xin khi dự án còn chạy, gửi kèm bản nhắc về phần mình đã làm.
