Nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam muốn hợp tác quốc tế nhưng bắt đầu bằng cách gửi thư ngỏ chung chung. Cách hiệu quả hơn là ngược lại: tìm một câu hỏi cụ thể mà bạn và nhóm kia đều quan tâm, rồi đề nghị đúng vào đó.
Bốn nguồn tìm đối tác
Người bạn từng học cùng hoặc từng làm cùng. Nguồn hiệu quả nhất, vì đã có hiểu biết lẫn nhau. Nếu bạn từng du học, nhóm cũ là nơi nên liên hệ trước.
Qua công trình. Bạn đọc một bài và có câu hỏi thật về nó — viết thư hỏi. Nhiều hợp tác bắt đầu từ một câu hỏi về một hình trong bài báo.
Hội nghị. Hiệu quả nếu bạn chủ động: đặt câu hỏi sau báo cáo, tới nói chuyện ở khu vực áp phích, rồi gửi thư ngắn sau đó nhắc lại cuộc trao đổi.
Qua người quen chung. Nhờ giới thiệu vẫn là cách mở đầu tốt nhất vì nó đi kèm sự bảo đảm.
Thư liên hệ đầu tiên
Giữ ngắn, khoảng 150–200 từ. Nêu bạn là ai, bạn đọc công trình nào của họ, câu hỏi hoặc ý tưởng cụ thể của bạn, và bạn mang gì tới: dữ liệu, mẫu, bối cảnh nghiên cứu, kỹ thuật bạn thạo, hoặc mạng lưới trong nước.
Phần "bạn mang gì tới" quyết định. Hợp tác là quan hệ hai chiều; một lời đề nghị chỉ nêu bạn muốn học hỏi thường không được trả lời.
Đính kèm sơ yếu lý lịch một hai trang. Không gửi kèm đề cương dài khi chưa ai hỏi.
Đánh giá một đề nghị hợp tác
Khi có người mời bạn tham gia, hỏi bốn câu trước khi đồng ý:
Vai trò của tôi là gì — tham gia thiết kế nghiên cứu và phân tích, hay chỉ thu dữ liệu?
Dữ liệu do ai sở hữu và tôi được dùng cho mục đích nào?
Thứ tự tác giả dự kiến ra sao, và ai quyết khi có thay đổi?
Nguồn lực từ mỗi bên là gì?
Câu đầu quan trọng nhất. Nếu phần việc của bạn chỉ là thực thi, đó là quan hệ thuê việc — hợp lý trong một số trường hợp, nhưng đừng gọi nó là hợp tác và đừng kỳ vọng nó xây năng lực cho nhóm bạn.
Ba dấu hiệu nên cẩn trọng
Đối tác không muốn viết ra thoả thuận về dữ liệu và quyền đứng tên.
Bạn được đề nghị cung cấp mẫu hoặc dữ liệu nhưng không tham gia phân tích và viết bài.
Nghiên cứu cần phê duyệt đạo đức mà phía đối tác coi đó là việc riêng của bạn.
Bắt đầu nhỏ
Hợp tác lần đầu nên là việc gọn: một bài báo, một phân tích trên dữ liệu có sẵn, một báo cáo hội nghị chung. Hai bên thử cách làm việc của nhau trước khi cam kết một dự án nhiều năm.
Nếu suôn sẻ, bước tiếp theo tự nhiên là cùng nộp một đề xuất tài trợ — và lúc đó bạn đã có bằng chứng về khả năng phối hợp.
Giữ vai trò trí tuệ
Điều quan trọng nhất về lâu dài: tham gia vào việc đặt câu hỏi và diễn giải kết quả, không chỉ vào phần thu thập. Đó là khác biệt giữa hợp tác giúp nhóm bạn mạnh lên và hợp tác chỉ cho bạn một dòng trong danh mục công trình.
Chưa có công bố quốc tế thì có nên đề nghị hợp tác không?
Có. Điều đối tác quan tâm là bạn đóng góp được gì cụ thể: dữ liệu, bối cảnh nghiên cứu, kỹ thuật, hoặc mạng lưới tại Việt Nam.
Nên liên hệ bao nhiêu nhóm?
Không cần nhiều. Ba đến năm thư viết riêng, mỗi thư nhắm đúng công trình của họ, hiệu quả hơn hàng chục thư giống nhau.
Đối tác không trả lời thì sao?
Nhắc lại một lần sau khoảng hai tuần. Im lặng sau đó là câu trả lời; chuyển sang nhóm khác.
Cần viết thoả thuận từ đầu không?
Nên, dù chỉ là một trang trong thư điện tử ghi rõ vai trò, dữ liệu và thứ tự tác giả dự kiến. Thống nhất bằng miệng là nguồn của gần như mọi tranh chấp về sau.
