Chọn đối tác theo thứ còn lại sau khi đề tài kết thúc

Một lời mời hợp tác từ nhóm nước ngoài thường được đánh giá bằng hai tiêu chí: uy tín của họ và kinh phí kèm theo.

Có một tiêu chí thứ ba ít được đặt ra và nó quyết định giá trị dài hạn: sau ba năm, nhóm mình làm được gì mà bây giờ chưa làm được?

Sáu thứ một hợp tác nên để lại

Xếp theo độ bền:

Người trong nhóm biết làm một kỹ thuật mới — thành thạo tới mức làm độc lập được, không phải chỉ đã nhìn thấy.

Quy trình viết ra được, bằng tiếng Việt, dùng được với thiết bị mình có.

Một người trong nhóm đã chủ trì một phần việc — không phải chỉ thực hiện. Kinh nghiệm chủ trì là thứ dùng được để xin đề tài sau.

Bài báo có người của nhóm mình đứng đầu. Đây là thứ vào hồ sơ và mở cửa về sau.

Quan hệ với người khác ngoài chính đối tác đó — qua hội nghị, qua giới thiệu.

Thiết bị — ít bền nhất, vì các lý do dưới đây.

Vấn đề của thiết bị

Thiết bị là thứ nhìn thấy được nhất và hay hỏng nhất về mặt giá trị lâu dài. Bốn câu cần trả lời trước khi nhận:

Vật tư tiêu hao mua được ở đâu và giá bao nhiêu? Một máy đòi hoá chất phải nhập, giá cao, sẽ thành đồ trưng bày sau một năm.

Ai bảo trì được ở trong nước? Máy hỏng mà không sửa được tại chỗ là mất trắng.

Điều kiện vận hành có đáp ứng được không — điện ổn định, nhiệt độ, độ ẩm.

Có bao nhiêu người được đào tạo vận hành? Một người thì khi người đó chuyển đi là mất luôn năng lực.

Nguyên tắc: nói thẳng với đối tác về các ràng buộc này trước khi họ mua. Họ thường không biết, và một thiết bị đơn giản hơn nhưng dùng được lâu có giá trị hơn nhiều so với một thiết bị hiện đại nằm im.

Dấu hiệu đối tác chỉ cần nhân lực

Năm dấu hiệu, và chúng xuất hiện ngay từ giai đoạn bàn bạc:

Phần việc của nhóm mình chỉ là thu dữ liệu và thực hiện. Không có phần thiết kế, không có phần phân tích.

Không bàn gì về đứng tên cho tới khi có bản thảo.

Kinh phí về bên mình rất nhỏ so với khối lượng công việc.

Không có khoản nào cho đào tạo hoặc cho việc đi lại của người bên mình.

Chỉ làm việc với một người trong nhóm mình, không quan tâm tới phần còn lại.

Năm dấu hiệu này không có nghĩa là phải từ chối — có những hợp tác dạng đó vẫn đáng nhận vì lý do khác. Nhưng nên nhận với hiểu biết đúng về thứ nó sẽ để lại.

Đàm phán phần nâng năng lực

Sáu điều nên đề nghị, và phần lớn đối tác đồng ý nếu được nêu ở giai đoạn viết đề xuất:

Một phần việc do bên mình chủ trì — có quyền quyết thật, không chỉ trên danh nghĩa.

Một bài có người bên mình đứng đầu, lên kế hoạch từ đầu chứ không phải được nhường ở cuối.

Kinh phí cho người bên mình đi hội nghị, gồm cả thành viên trẻ.

Thời gian đào tạo cho ít nhất hai người, và đào tạo bằng cách để họ tự làm chứ không phải đứng xem.

Chi phí vật tư và bảo trì sau khi đề tài kết thúc, nếu quy định của nhà tài trợ cho phép.

Đưa người trẻ của nhóm sang làm việc ngắn hạn — không chỉ nhận người của họ sang.

Cách nêu: gắn với mục tiêu của chính đề tài. Phần lớn chương trình tài trợ quốc tế nay đều có yêu cầu về tác động và về nâng năng lực — nên các đề nghị này thường làm hồ sơ của họ mạnh lên, không phải yếu đi.

Bảo vệ người trẻ trong nhóm

Ba việc mà người phụ trách bên mình làm được:

Đảm bảo họ có phần việc có tính quyết định, không chỉ phần thực hiện.

Đưa họ vào các cuộc họp chính, kể cả khi ngôn ngữ còn khó.

Nêu tên họ khi trao đổi với đối tác — để họ được biết tới như một người cụ thể, không phải như nhân lực của nhóm.

Tự kiểm sau khi kết thúc

Hai năm sau khi đề tài xong, hỏi bốn câu:

Nhóm mình có làm được kỹ thuật nào mới mà trước đây không làm được không?

Có bài nào do bên mình chủ trì, không có họ, dùng những gì đã học không?

Có ai trong nhóm xin được đề tài riêng nhờ kinh nghiệm từ đó không?

Có quan hệ nào mới ngoài chính đối tác đó không?

Trả lời không cho cả bốn nghĩa là hợp tác đã cho ra sản phẩm nhưng không để lại gì — và với lần hợp tác sau, đó là điều nên đặt lên bàn ngay từ cuộc gặp đầu tiên.