Quy chế về đồng hướng dẫn, bằng đồng cấp và thời gian lưu trú khác nhau theo từng cơ sở — kiểm với văn phòng đào tạo sau đại học của cả hai bên trước khi thu xếp.
Một nghiên cứu sinh có hai người hướng dẫn ở hai nước nhận được nhiều thứ: hai mạng lưới, hai cách nhìn, và thường là điều kiện làm việc tốt hơn ở một trong hai nơi.
Họ cũng đứng trước một rủi ro riêng: khi hai người hướng dẫn không thống nhất, người ở giữa là họ.
Ba hình thức
Đồng hướng dẫn không chính thức. Người học đăng ký ở một cơ sở, người thứ hai tham gia hướng dẫn trên thực tế. Linh hoạt nhất và ít thủ tục nhất, nhưng người thứ hai không có vai trò chính thức trong hội đồng.
Đồng hướng dẫn chính thức — cả hai được ghi nhận trong quyết định của cơ sở đào tạo. Cần thủ tục nhưng rõ ràng hơn về trách nhiệm.
Chương trình đồng cấp bằng — người học đăng ký ở cả hai cơ sở, có thời gian lưu trú ở mỗi nơi, và nhận bằng có ghi nhận của cả hai. Phức tạp nhất về thủ tục, và cần một thoả thuận riêng giữa hai cơ sở.
Hình thức thứ ba cần bắt đầu chuẩn bị từ rất sớm — thoả thuận giữa hai cơ sở thường mất nhiều tháng, và không làm được sau khi người học đã vào chương trình một hai năm.
Phân vai: thứ phải rõ ngay từ đầu
Bốn câu, và câu trả lời nên bằng văn bản gửi cho cả ba người:
Ai phụ trách phần nào của luận án? Thường chia theo chuyên môn — một người về phương pháp, một người về nội dung lĩnh vực; hoặc theo chương.
Ai là người quyết cuối khi hai bên khác ý? Đây là câu quan trọng nhất và hay bị tránh. Không có câu trả lời thì người học phải tự chọn bên — vị trí tệ nhất.
Ai theo dõi tiến độ tổng thể? Một người, để không ai tưởng người kia đang theo.
Ai xử lý các việc hành chính — báo cáo, gia hạn, hội đồng.
Nhịp làm việc
Khuôn chạy được cho phần lớn trường hợp:
Gặp riêng với từng người theo nhịp riêng — với người phụ trách công việc hằng ngày thì thường xuyên hơn.
Một buổi ba người mỗi tháng hoặc mỗi hai tháng. Đây là buổi các quyết định lớn được ra, và nó cần có mặt cả ba.
Một bản cập nhật viết gửi cả hai sau mỗi lần gặp riêng, do người học viết: đã bàn gì, quyết gì. Việc này mất mười phút và nó ngăn phần lớn hiểu nhầm.
Về múi giờ: chốt một khung giờ cố định cho buổi ba người và giữ nó, thay vì tìm giờ mỗi lần. Và nếu chênh lệch lớn, luân phiên để không bên nào luôn phải họp vào giờ bất tiện.
Khi hai người hướng dẫn góp ý trái nhau
Chuyện này sẽ xảy ra, và nó không phải dấu hiệu hợp tác hỏng — hai người có chuyên môn khác nhau thì nhìn khác nhau.
Điều cần tránh là để nghiên cứu sinh xử lý một mình.
Ba bước cho người học:
Đừng chọn bên và đừng giấu. Nói với cả hai rằng có hai ý kiến khác nhau về điểm này.
Viết ra hai ý kiến và gửi cho cả hai người. Thường thì khi thấy rõ ý của nhau, hai người tự giải quyết — nhiều bất đồng thực ra là hiểu nhầm.
Đề nghị một buổi ba người nếu vẫn khác.
Và với người hướng dẫn: khi biết mình khác ý với đồng nghiệp, nói thẳng với nhau chứ đừng nói qua nghiên cứu sinh. Đặt người học vào vai người truyền tin giữa hai người có quyền với họ là điều không nên làm.
Sáu điều phải thoả thuận từ đầu
Quyền đứng tên trong các bài từ luận án — ai đứng tên, thứ tự thế nào.
Dữ liệu thuộc về đâu và người học được dùng thế nào sau khi tốt nghiệp.
Kinh phí ai lo — học phí, sinh hoạt, đi lại giữa hai nơi, chi phí nghiên cứu.
Thời gian ở mỗi nơi, nếu có lưu trú.
Hội đồng bảo vệ gồm ai và theo quy chế của bên nào.
Điều gì xảy ra nếu một người hướng dẫn chuyển cơ sở hoặc nghỉ. Câu này hay bị bỏ và nó là tình huống có thật — cần biết trước ai tiếp nhận.
Với nghiên cứu sinh: ba điều nên biết
Bạn có quyền đề nghị một buổi ba người khi thấy cần. Nhiều người học ngại làm điều này vì sợ bị coi là gây chuyện — thực tế phần lớn người hướng dẫn coi đó là việc hợp lý.
Ghi lại các quyết định sau mỗi buổi. Với hai người hướng dẫn, bản ghi quan trọng gấp đôi.
Biết rõ mình đăng ký ở đâu và quy chế nào áp dụng cho việc bảo vệ. Hai cơ sở có yêu cầu khác nhau về hình thức luận án, số bài công bố, và thủ tục — và bạn cần đáp ứng đúng yêu cầu của nơi cấp bằng.
Vì sao vẫn nên làm
Dù có các phức tạp trên, đồng hướng dẫn quốc tế mang lại những thứ khó có bằng cách khác: người học được đào tạo trong hai môi trường, có hai người viết thư giới thiệu ở hai hệ thống, và bước vào nghề với một mạng lưới rộng hơn hẳn.
Với nhóm ở Việt Nam, đây cũng là cách xây hợp tác bền nhất — một nghiên cứu sinh làm việc nhiều năm với cả hai nhóm tạo ra liên kết chặt hơn mọi thoả thuận trên giấy.
Có những hình thức đồng hướng dẫn nào?
Không chính thức, chính thức được ghi trong quyết định của cơ sở, và chương trình đồng cấp bằng — hình thức cuối cần chuẩn bị từ rất sớm.
Câu nào quan trọng nhất khi phân vai?
Ai là người quyết cuối khi hai bên khác ý — không có câu trả lời thì nghiên cứu sinh phải tự chọn bên.
Khi hai người hướng dẫn góp ý trái nhau?
Người học không chọn bên và không giấu: viết ra hai ý kiến gửi cho cả hai, và đề nghị một buổi ba người nếu vẫn khác.
Điều gì hay bị bỏ sót trong thoả thuận?
Điều gì xảy ra nếu một người hướng dẫn chuyển cơ sở hoặc nghỉ — cần biết trước ai tiếp nhận.
